Bệnh tiêu chảy là một trong những rối loạn tiêu hóa thường gặp, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ đến người lớn. Tình trạng này thường biểu hiện bằng việc đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng hoặc toàn nước, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày. Ở mức độ nhẹ, bệnh tiêu chảy có thể tự cải thiện sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách, tuy nhiên nếu kéo dài hoặc không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến mất nước, suy kiệt và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Chính vì vậy, việc tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như phương pháp điều trị phù hợp là rất cần thiết. Trong bài viết dưới đây, các chuyên gia Phòng khám đa khoa Hưng Thịnh sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về tình trạng này và cách xử lý hiệu quả.
Theo các chuyên gia y tế, tiêu chảy (hay còn gọi là ỉa chảy) là tình trạng đi đại tiện phân lỏng từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ. Đây là rối loạn tiêu hóa khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn, và thường xuất hiện nhiều hơn vào mùa hè khi thời tiết nóng ẩm, thực phẩm dễ bị ôi thiu hoặc nhiễm khuẩn. Mặc dù phần lớn trường hợp tiêu chảy chỉ mang tính chất tạm thời, nhưng nếu không được theo dõi và xử lý đúng cách, tình trạng này có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải và gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe.
Việc đánh giá tiêu chảy thường dựa trên nhiều yếu tố như số lần đi ngoài trong ngày, tính chất phân (lỏng, nước, có bọt hay không), màu sắc phân, cũng như việc có kèm theo dịch nhầy hoặc máu hay không. Dựa vào nguyên nhân và thời gian kéo dài, tiêu chảy được chia thành nhiều dạng khác nhau, trong đó phổ biến gồm bốn nhóm chính.
Tiêu chảy cấp tính là dạng thường gặp nhất, khởi phát đột ngột với số lần đi ngoài tăng nhanh (trên 3 lần/ngày) và kéo dài dưới 1 tuần. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến nhiễm khuẩn đường ruột do ăn uống không đảm bảo vệ sinh hoặc thực phẩm nhiễm độc. Nếu được chăm sóc đúng cách, bổ sung nước và điện giải đầy đủ, tình trạng này thường cải thiện nhanh và ít để lại biến chứng.
Tiêu chảy mãn tính là tình trạng kéo dài trên 2–4 tuần, gây ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe tổng thể. Người bệnh có thể bị suy nhược, sụt cân, thiếu hụt dinh dưỡng và mệt mỏi kéo dài. Dạng tiêu chảy này thường liên quan đến các bệnh lý đường tiêu hóa mạn tính và cần được theo dõi, điều trị chuyên khoa để kiểm soát hiệu quả.
Tiêu chảy thẩm thấu xảy ra khi ruột không hấp thu được một số chất dinh dưỡng hoặc điện giải, khiến nước bị kéo vào lòng ruột theo cơ chế thẩm thấu và làm phân trở nên lỏng. Tình trạng này thường cải thiện khi người bệnh loại bỏ các thực phẩm hoặc chất gây rối loạn hấp thu khỏi chế độ ăn.
Tiêu chảy xuất tiết là dạng rối loạn liên quan đến sự bất thường trong quá trình vận chuyển ion tại niêm mạc ruột, dẫn đến tăng bài tiết nước và điện giải vào lòng ruột. Đặc điểm của dạng này là có thể kéo dài ngay cả khi người bệnh nhịn ăn và thường khó kiểm soát hơn, cần can thiệp y tế để điều trị nguyên nhân nền.
Theo thống kê y tế, tiêu chảy vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong đáng kể tại nhiều quốc gia đang phát triển, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ. Ở trẻ em, tiêu chảy nằm trong nhóm bệnh có nguy cơ cao dẫn đến biến chứng nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời. Vì vậy, khi trẻ hoặc người lớn có dấu hiệu đi ngoài bất thường kéo dài, cần theo dõi sát tình trạng mất nước và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp.
Việc nắm được những nguyên nhân bệnh tiêu chảy là rất cần thiết để qua đó có phương pháp xử lý phù hợp và an toàn hiệu quả, cụ thể như sau:
Tương tự như người lớn, trẻ nhỏ bị tiêu chảy cũng có thể xuất phát từ một hoặc những nguyên nhân nhiễm khuẩn, rối loạn đường ruột, ngộ độc… kể trên. Trong số đó virus chính là nguyên nhân tiêu chảy cấp ở trẻ em thường gặp nhất, chiếm tỷ lệ hơn 40% tổng số các trường hợp mắc bệnh.
Ngoài ra, tiêu chảy cấp ở trẻ em cũng dễ gặp phải do thói quen vệ sinh cơ thể kém, không rửa tay sạch sẽ trước khi ăn uống, sau khi hoạt động ngoài trời và sau khi đi vệ sinh, hoặc trẻ ăn quá nhiều cùng một lúc, ăn uống không đúng giờ đúng bữa...
Đối với trẻ sơ sinh vẫn còn bú sữa mẹ nên khả năng cao nguyên nhân gây tiêu chảy lúc này là do chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt của người mẹ. Điển hình là tiêu chảy ở trẻ sơ sinh 2 tháng tuổi thường hình thành khi mẹ ăn uống kém vệ sinh, ăn nhiều đồ cay nóng hoặc nhiều dầu mỡ, mẹ sử dụng thuốc kháng sinh sau đó lại tiếp tục cho con bú.
Ngoài ra, nguyên nhân tiêu chảy ở trẻ sơ sinh còn có thể do bé bị nhiễm khuẩn, nhiễm trùng đường ruột hoặc không hấp thu được một loại dưỡng chất nào đó.
Mỗi người đều có khả năng gặp phải chứng tiêu chảy ít nhất một vài lần trong một năm, và thông thường khi mắc bệnh sẽ có những triệu chứng như dưới đây xảy ra:
Khác với người lớn và trẻ em, biểu hiện tiêu chảy cấp ở trẻ sơ sinh thường chưa thể dựa vào việc đi ngoài nhiều lần hay phân lỏng để kết luận được chính xác. Bởi trẻ sơ sinh trong một ngày có thể đi ngoài tới 5 lần vẫn là điều bình thường, cộng với việc lúc này tính chất phân của các bé đều đang ở dạng loãng chứ chưa thành hòn, thành khuôn.
Chính vì điều này mà để kịp thời phát hiện được dấu hiệu tiêu chảy của trẻ sơ sinh thì trước đó các bậc phụ huynh phải theo dõi xem bình thường con đi ngoài mấy lần mỗi ngày, đồng thời kiểm tra tình trạng phân của con như thế nào. Thông qua đó, khả năng cao dấu hiệu tiêu chảy ở trẻ 4 tháng tuổi có những biểu hiện bất thường như dưới đây:
Nếu để người bệnh tiêu chảy thường xuyên kéo dài sẽ gây ra rất nhiều hậu quả khó lường, chính vì vậy phải tiến hành chữa trị ngay từ sớm bằng những phương pháp phù hợp:
Trường hợp trẻ sơ sinh bị tiêu chảy nhưng chưa xuất hiện những dấu hiệu bất thường khác mẹ cần bù nước cho bé bằng cách cho tăng cường bú sữa mẹ, lưu ý chỉ cho trẻ bú với lượng vừa phải nhưng tăng cữ bú lên, đồng thời theo dõi kỹ tình trạng của trẻ.
Ngược lại, những trẻ có triệu chứng tiêu chảy kèm theo sốt, nôn trớ nhiều, quấy khóc liên tục, li bì… thì phải ngay lập tức đến khám bác sĩ chuyên khoa để chẩn đoán nguyên nhân, mức độ cũng như tìm ra cách chữa tiêu chảy ở trẻ sơ sinh hiệu quả nhất. Phụ huynh không nên tự ý áp dụng những cách chữa tiêu chảy cho trẻ 1 tuổi dân gian bởi điều này có thể dẫn đến tình trạng nghiêm trọng hơn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Tiêu chảy cấp khiến cơ thể bị rối loạn các chất điện giải, mất nước nhanh chóng, do đó việc bù lại nước và điện giải đóng vai trò vô cùng quan trọng, cần thiết trong quá trình điều trị. Người bệnh hãy dùng dung dịch oresol pha uống với liều lượng theo hướng dẫn, sử dụng nước đun sôi để nguội uống từ từ hoặc nấu cháo loãng để dùng.
Đối với trẻ nhỏ, ngoài oresol thì mẹ cũng có thể nấu nước cháo muối cho trẻ bù điện giải. Cách chữa tiêu chảy cho bé này rất đơn giản, chỉ cần lấy khoảng 50g gạo và một nhúm muối nhỏ đun sôi cùng 6 bát nước khoảng 15 phút, sau đó lọc bỏ bã lấy nước để trẻ uống hết trong ngày.
Một số trường hợp nặng hơn không thể uống nước, cơ thể không đáp ứng được lượng nước đưa vào sẽ cần phải xử lý bằng cách tiến hành truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế.
Đối với những trường hợp sau một vài ngày không thuyên giảm tình trạng tiêu chảy thường phải uống thuốc kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn, ký sinh trùng nhằm hạn chế đi ngoài. Người bệnh lưu ý khi sử dụng thuốc Tây y chữa tiêu chảy cần có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa, đồng thời dùng theo đúng liều lượng, thời gian đã được chỉ định để đạt được hiệu quả tốt nhất, tránh vi khuẩn kháng lại thuốc hay gây ra những tác dụng phụ không mong muốn.
Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về bệnh tiêu chảy, bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như các hướng xử lý phù hợp ở từng độ tuổi như trẻ sơ sinh, trẻ em và người lớn. Thực tế, tiêu chảy là tình trạng rối loạn tiêu hóa khá phổ biến với mức độ từ nhẹ đến nặng, có thể tự cải thiện nếu chăm sóc đúng cách nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu kéo dài. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan mà cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe, chủ động thăm khám khi cần thiết để được hỗ trợ điều trị kịp thời, đặc biệt ở trẻ nhỏ nhằm hạn chế tối đa những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe.
