Bệnh tiêu chảy là một trong những rối loạn tiêu hóa thường gặp, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ đến người lớn. Tình trạng này thường biểu hiện bằng việc đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng hoặc toàn nước, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày. Ở mức độ nhẹ, bệnh tiêu chảy có thể tự cải thiện sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách, tuy nhiên nếu kéo dài hoặc không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến mất nước, suy kiệt và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Chính vì vậy, việc tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như phương pháp điều trị phù hợp là rất cần thiết. Trong bài viết dưới đây, các chuyên gia Phòng khám đa khoa Hưng Thịnh sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về tình trạng này và cách xử lý hiệu quả.
Tiêu chảy là hiện tượng rối loạn hoạt động của hệ tiêu hóa khiến người bệnh đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân mềm hoặc lỏng hơn bình thường. Thông thường, một người được xem là bị tiêu chảy khi số lần đại tiện tăng từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ. Đây là vấn đề sức khỏe thường gặp ở cả trẻ em và người trưởng thành, đặc biệt trong những thời điểm thời tiết nóng bức hoặc khi sử dụng thực phẩm không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Dù đa số trường hợp có thể tự cải thiện sau vài ngày, nhưng tiêu chảy kéo dài hoặc diễn biến nặng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất nước, suy kiệt cơ thể và nhiều biến chứng đáng lo ngại.
Để xác định mức độ cũng như loại tiêu chảy, bác sĩ thường đánh giá dựa trên số lần đi ngoài, đặc điểm phân, thời gian xuất hiện triệu chứng và các dấu hiệu đi kèm như đau bụng, sốt, phân có chất nhầy hoặc lẫn máu. Về mặt lâm sàng, tiêu chảy thường được phân thành bốn dạng phổ biến dưới đây.
Tiêu Chảy Cấp
Đây là thể bệnh xuất hiện đột ngột và kéo dài trong thời gian ngắn, thường dưới 14 ngày. Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần với phân lỏng hoặc toàn nước, đôi khi kèm theo đau quặn bụng, buồn nôn hoặc sốt. Nguyên nhân chủ yếu là do nhiễm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc ngộ độc thực phẩm. Nếu được bù nước đầy đủ và chăm sóc hợp lý, đa số trường hợp sẽ hồi phục mà không để lại hậu quả nghiêm trọng.
Tiêu Chảy Mạn Tính
Khi tình trạng đi ngoài phân lỏng kéo dài liên tục trên 4 tuần, người bệnh có thể được chẩn đoán mắc tiêu chảy mạn tính. Dạng bệnh này thường liên quan đến các rối loạn hoặc bệnh lý tiêu hóa kéo dài như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột mạn tính, kém hấp thu hoặc các bệnh lý nội tiết. Việc tiêu chảy kéo dài có thể làm cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng, giảm cân, suy nhược và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Tiêu Chảy Do Rối Loạn Thẩm Thấu
Loại tiêu chảy này xuất hiện khi một số chất trong thức ăn không được ruột hấp thu hoàn toàn, khiến nước bị giữ lại trong lòng ruột và làm phân trở nên lỏng hơn. Tình trạng thường gặp ở những người không dung nạp lactose, rối loạn hấp thu đường hoặc sử dụng một số loại thuốc nhuận tràng. Khi loại bỏ được yếu tố gây rối loạn hấp thu, triệu chứng thường có xu hướng giảm rõ rệt.
Tiêu Chảy Do Tăng Bài Tiết
Đây là dạng tiêu chảy xảy ra khi niêm mạc ruột tiết quá nhiều nước và chất điện giải vào lòng ruột. Không giống các dạng khác, tình trạng này vẫn có thể tiếp diễn ngay cả khi người bệnh ngừng ăn uống. Một số bệnh nhiễm trùng đường ruột, độc tố vi khuẩn hoặc bệnh lý liên quan đến chức năng ruột có thể là nguyên nhân gây ra tiêu chảy xuất tiết. Việc điều trị thường tập trung vào nguyên nhân gốc rễ để kiểm soát triệu chứng hiệu quả.
Hiện nay, tiêu chảy vẫn là một trong những bệnh lý phổ biến trên toàn cầu và là nguyên nhân gây nhiều trường hợp nhập viện, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu, sốt cao, nôn nhiều hoặc biểu hiện mất nước như khô môi, khát nước liên tục, tiểu ít, người bệnh cần được thăm khám sớm để tránh những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Việc nắm được những nguyên nhân bệnh tiêu chảy là rất cần thiết để qua đó có phương pháp xử lý phù hợp và an toàn hiệu quả, cụ thể như sau:
Tương tự như người lớn, trẻ nhỏ bị tiêu chảy cũng có thể xuất phát từ một hoặc những nguyên nhân nhiễm khuẩn, rối loạn đường ruột, ngộ độc… kể trên. Trong số đó virus chính là nguyên nhân tiêu chảy cấp ở trẻ em thường gặp nhất, chiếm tỷ lệ hơn 40% tổng số các trường hợp mắc bệnh.
Ngoài ra, tiêu chảy cấp ở trẻ em cũng dễ gặp phải do thói quen vệ sinh cơ thể kém, không rửa tay sạch sẽ trước khi ăn uống, sau khi hoạt động ngoài trời và sau khi đi vệ sinh, hoặc trẻ ăn quá nhiều cùng một lúc, ăn uống không đúng giờ đúng bữa...
Đối với trẻ sơ sinh vẫn còn bú sữa mẹ nên khả năng cao nguyên nhân gây tiêu chảy lúc này là do chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt của người mẹ. Điển hình là tiêu chảy ở trẻ sơ sinh 2 tháng tuổi thường hình thành khi mẹ ăn uống kém vệ sinh, ăn nhiều đồ cay nóng hoặc nhiều dầu mỡ, mẹ sử dụng thuốc kháng sinh sau đó lại tiếp tục cho con bú.
Ngoài ra, nguyên nhân tiêu chảy ở trẻ sơ sinh còn có thể do bé bị nhiễm khuẩn, nhiễm trùng đường ruột hoặc không hấp thu được một loại dưỡng chất nào đó.
Mỗi người đều có khả năng gặp phải chứng tiêu chảy ít nhất một vài lần trong một năm, và thông thường khi mắc bệnh sẽ có những triệu chứng như dưới đây xảy ra:
Khác với người lớn và trẻ em, biểu hiện tiêu chảy cấp ở trẻ sơ sinh thường chưa thể dựa vào việc đi ngoài nhiều lần hay phân lỏng để kết luận được chính xác. Bởi trẻ sơ sinh trong một ngày có thể đi ngoài tới 5 lần vẫn là điều bình thường, cộng với việc lúc này tính chất phân của các bé đều đang ở dạng loãng chứ chưa thành hòn, thành khuôn.
Chính vì điều này mà để kịp thời phát hiện được dấu hiệu tiêu chảy của trẻ sơ sinh thì trước đó các bậc phụ huynh phải theo dõi xem bình thường con đi ngoài mấy lần mỗi ngày, đồng thời kiểm tra tình trạng phân của con như thế nào. Thông qua đó, khả năng cao dấu hiệu tiêu chảy ở trẻ 4 tháng tuổi có những biểu hiện bất thường như dưới đây:
Nếu để người bệnh tiêu chảy thường xuyên kéo dài sẽ gây ra rất nhiều hậu quả khó lường, chính vì vậy phải tiến hành chữa trị ngay từ sớm bằng những phương pháp phù hợp:
Trường hợp trẻ sơ sinh bị tiêu chảy nhưng chưa xuất hiện những dấu hiệu bất thường khác mẹ cần bù nước cho bé bằng cách cho tăng cường bú sữa mẹ, lưu ý chỉ cho trẻ bú với lượng vừa phải nhưng tăng cữ bú lên, đồng thời theo dõi kỹ tình trạng của trẻ.
Ngược lại, những trẻ có triệu chứng tiêu chảy kèm theo sốt, nôn trớ nhiều, quấy khóc liên tục, li bì… thì phải ngay lập tức đến khám bác sĩ chuyên khoa để chẩn đoán nguyên nhân, mức độ cũng như tìm ra cách chữa tiêu chảy ở trẻ sơ sinh hiệu quả nhất. Phụ huynh không nên tự ý áp dụng những cách chữa tiêu chảy cho trẻ 1 tuổi dân gian bởi điều này có thể dẫn đến tình trạng nghiêm trọng hơn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Tiêu chảy cấp khiến cơ thể bị rối loạn các chất điện giải, mất nước nhanh chóng, do đó việc bù lại nước và điện giải đóng vai trò vô cùng quan trọng, cần thiết trong quá trình điều trị. Người bệnh hãy dùng dung dịch oresol pha uống với liều lượng theo hướng dẫn, sử dụng nước đun sôi để nguội uống từ từ hoặc nấu cháo loãng để dùng.
Đối với trẻ nhỏ, ngoài oresol thì mẹ cũng có thể nấu nước cháo muối cho trẻ bù điện giải. Cách chữa tiêu chảy cho bé này rất đơn giản, chỉ cần lấy khoảng 50g gạo và một nhúm muối nhỏ đun sôi cùng 6 bát nước khoảng 15 phút, sau đó lọc bỏ bã lấy nước để trẻ uống hết trong ngày.
Một số trường hợp nặng hơn không thể uống nước, cơ thể không đáp ứng được lượng nước đưa vào sẽ cần phải xử lý bằng cách tiến hành truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế.
Đối với những trường hợp sau một vài ngày không thuyên giảm tình trạng tiêu chảy thường phải uống thuốc kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn, ký sinh trùng nhằm hạn chế đi ngoài. Người bệnh lưu ý khi sử dụng thuốc Tây y chữa tiêu chảy cần có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa, đồng thời dùng theo đúng liều lượng, thời gian đã được chỉ định để đạt được hiệu quả tốt nhất, tránh vi khuẩn kháng lại thuốc hay gây ra những tác dụng phụ không mong muốn.
Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về bệnh tiêu chảy, bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như các hướng xử lý phù hợp ở từng độ tuổi như trẻ sơ sinh, trẻ em và người lớn. Thực tế, tiêu chảy là tình trạng rối loạn tiêu hóa khá phổ biến với mức độ từ nhẹ đến nặng, có thể tự cải thiện nếu chăm sóc đúng cách nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu kéo dài. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan mà cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe, chủ động thăm khám khi cần thiết để được hỗ trợ điều trị kịp thời, đặc biệt ở trẻ nhỏ nhằm hạn chế tối đa những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe.
