Bệnh gout là gì từng là câu hỏi gắn liền với danh xưng "bệnh của nhà giàu" trong tiềm thức của nhiều thế hệ, bởi căn bệnh này thường xuất hiện ở những người có chế độ ăn uống quá dư thừa chất đạm. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại với sự lên ngôi của các loại thức ăn nhanh, thói quen lạm dụng rượu bia và lối sống ít vận động, căn bệnh này đã không còn là trường hợp hiếm gặp mà đang có xu hướng gia tăng chóng mặt, đồng thời ngày càng trẻ hóa một cách đáng báo động. Về mặt sinh học, đây là một dạng viêm khớp biến dạng phức tạp, khởi phát từ sự rối loạn chuyển hóa nhân purin trong cơ thể, dẫn đến hiện tượng các tinh thể muối urat sắc nhọn lắng đọng trực tiếp tại các ổ khớp. Những cơn đau nhức dữ dội, bỏng rát xuất hiện đột ngột vào ban đêm tại ngón chân cái hay các khớp tay chân không chỉ là nỗi ám ảnh kinh hoàng đối với người bệnh, mà còn là lời cảnh báo nguy hiểm về nguy cơ tàn phế hoặc suy thận nếu không được kiểm soát kịp thời. Chính vì vậy, việc chủ động trang bị kiến thức khoa học về căn bệnh này, thấu hiểu cơ chế phát bệnh và biết cách thiết lập một chế độ dinh dưỡng nghiêm ngặt là chìa khóa cốt lõi để bảo vệ hệ thống xương khớp luôn khỏe mạnh. Nhằm giúp bạn đọc có một cái nhìn toàn diện để chủ động phòng ngừa cũng như tìm kiếm được giải pháp kiểm soát nồng độ acid uric an toàn, chuyên mục cẩm nang sức khỏe sẽ tổng hợp và phân tích chi tiết toàn bộ thông tin về bệnh gout là gì ngay trong nội dung bài viết dưới đây.
Những bệnh lý liên quan đến xương khớp đa phần đều khó chữa khỏi hoàn toàn, bệnh gout cũng không ngoại lệ. Bệnh gout hay còn gọi là bệnh Gút, bệnh thống phong là căn bệnh chỉ dành cho “ người giàu”, nguyên nhân bệnh gout có cái tên đó là do chế độ ăn uống dư dinh dưỡng, quá nhiều chất đạm, dẫn đến béo phì thừa chất. Tuy nhiên đó chỉ là quan niệm cũ, bởi vì, đời sống con người nâng lên, nguồn thực phẩm đa dạng, cùng chế độ ăn uống không khoa học dẫn đến nhiều người mắc bệnh Gout hơn đặc biệt là đàn ông và phụ nữ mãn kinh.
Bệnh gout là bệnh viêm sưng khớp do lượng axit uric trong cơ thể quá mức và không được đào thải ra ngoài. Do tình trạng dư thừa chất dinh dưỡng dẫn đến tình trạng rối loạn chuyển hóa nhân purin trong thận, khiến thận không thể lọc được axit uric từ trong máu, dẫn đến axit uric trong máu tích tụ lâu ngày. Khi ở mức độ quá cao thì những tinh thể nhỏ axit uric tập trung chủ yếu ở khớp, gây nên viêm, sưng, đau đớn cho người bệnh. Người bệnh thường phải chịu hiện tượng sưng đỏ kèm những cơn đau đột ngột, dữ dội ở các khớp ngón chân, ngón tay, đầu gối, thậm chí có người còn không đi lại được.
Bệnh gout có thể làm cho người bệnh căng thẳng, những cơn đau vào ban đêm làm mất ngủ, khó chịu, đi lại khó khăn nhưng bệnh gout lại là bệnh lành tính và có thể khống chế bằng thuốc và thay đổi chế độ hợp lý, và không ảnh hưởng đến tính mạng.
Bệnh gout chia ra làm 3 giai đoạn:
Ở giai đoạn khởi phát, không ít trường hợp có chỉ số axit uric trong máu tăng nhưng cơ thể chưa xuất hiện dấu hiệu bất thường rõ ràng. Theo thời gian, các tinh thể urat dần tích tụ trong khớp và mô xung quanh, từ đó gây ra những cơn đau đột ngột, thường xuất hiện nhiều về ban đêm. Dựa vào một số biểu hiện đặc trưng, người bệnh có thể sớm nhận biết nguy cơ mắc gout.
Biểu hiện dễ nhận thấy nhất là những cơn đau khớp dữ dội. Vị trí thường gặp gồm ngón chân cái, mắt cá chân, đầu gối, khuỷu tay và cổ tay; hiếm hơn là khớp háng, vai hoặc vùng chậu. Cơn đau thường đạt mức cao nhất trong 4–12 giờ đầu, sau đó giảm dần nhưng vẫn âm ỉ, kéo dài nhiều ngày hoặc vài tuần. Theo thời gian, mức độ đau và tần suất tái phát có xu hướng gia tăng.
Song song với đau nhức, vùng khớp bị ảnh hưởng thường sưng, đỏ, nóng và rất đau khi chạm vào. Khi bệnh tiến triển, việc vận động trở nên khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. Trong các đợt gout cấp, triệu chứng có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, đặc biệt ở những trường hợp nặng hoặc kiểm soát kém.
Nếu không được can thiệp phù hợp, gout có thể dẫn đến nhiều biến chứng. Phổ biến là sự xuất hiện của các hạt tophi do tinh thể axit uric lắng đọng dưới da, thường thấy ở ngón chân, bàn tay, khuỷu tay hoặc vành tai. Ngoài ra, bệnh kéo dài còn làm tổn thương khớp không hồi phục và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận do urat tích tụ tại thận.
Chỉ số axit uric trong máu của một người bình thường đối với nam giới là 210 - 420 umol/L và với nữ giới là 150 - 350 umol/L. Khi cơ thể không đào thải axit uric ra ngoài, lâu dần tích tụ lại dẫn đến nguy cơ nhiễm bệnh gout.
Nguyên nhân bệnh gout là từ các tinh thể axit uric tích tụ trong khớp trong nhiều năm mà không có triệu chứng cụ thể. Các tinh thể này có cấu trúc nhỏ, sắc nhọn, cứng, chúng cọ xát vào màng hoạt dịch gây ra viêm nhiễm, đau, sưng. Axit uric sinh ra khi cơ thể tiêu hóa một chất là purine. Purine là chất tự nhiên tồn tại ở trong thực phẩm, mỗi loại thực phẩm sẽ tồn tại một lượng purine khác nhau, purine chứa nhiều trong thịt, cá, các loại hải sản,... Do vậy mà khi chúng ta ăn nhiều thực phẩm chứa purine đồng nghĩa với việc sản sinh dư thừa acid uric.
Nguyên nhân bệnh gout gồm 2 nguyên nhân chính là nguyên nhân nguyên phát ( vô căn) và nguyên nhân thứ phát.
Bệnh gout là một trong những bệnh lý thuộc nhóm bệnh xương khớp, phổ biến ở nam giới nhiều hơn. Bệnh gout nếu không được tiến hành điều trị kịp thời, đúng cách thì có thể ảnh hưởng đến các bộ phận khác đặc biệt là thận. Như vậy câu hỏi đặt ra bệnh gout có chữa được không? Theo các chuyên gia y khoa trong ngành khớp thì bệnh gout là bệnh xương khớp và không thể chữa khỏi hoàn toàn. Hay chính xác thì bệnh gout là bệnh khó chữa khỏi và chỉ kiểm soát bệnh bằng việc sử dụng thuốc để kiểm soát nồng độ axit uric trong máu.
Một số loại thuốc điều trị gout hiện nay có tác dụng giảm đau, chống viêm và hỗ trợ kiểm soát nồng độ axit uric trong máu như colchicine, allopurinol hoặc các thuốc kháng viêm không steroid theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua và sử dụng thuốc khi chưa được thăm khám. Việc dùng thuốc không đúng loại hoặc sai liều lượng có thể làm giảm hiệu quả điều trị và làm tăng nguy cơ gặp phải tác dụng phụ không mong muốn.
Bệnh gout là tình trạng rối loạn chuyển hóa cần được theo dõi và điều trị lâu dài. Đối với những trường hợp nhẹ hoặc đang trong giai đoạn ổn định, người bệnh có thể kết hợp một số biện pháp hỗ trợ tại nhà nhằm góp phần giảm triệu chứng và nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên, các phương pháp dân gian chỉ mang tính hỗ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa. Nếu xuất hiện cơn gout cấp hoặc triệu chứng nghiêm trọng, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Đậu xanh là thực phẩm giàu chất xơ và nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Một số nghiên cứu cho thấy chất xơ có thể hỗ trợ kiểm soát quá trình hấp thu đạm, từ đó góp phần hạn chế sự hình thành purin – tiền chất tạo ra axit uric trong cơ thể. Ngoài ra, đậu xanh còn có tính mát, giúp thanh nhiệt và hỗ trợ chức năng đào thải của cơ thể.
Người bệnh có thể nấu đậu xanh với nước cho đến khi mềm nhừ rồi sử dụng trong ngày. Nên hạn chế thêm quá nhiều gia vị và duy trì đều đặn trong thời gian dài để hỗ trợ sức khỏe.
Lá tía tô từ lâu đã được sử dụng trong y học cổ truyền nhờ đặc tính chống oxy hóa và hỗ trợ giảm viêm. Đối với người mắc gout, loại lá này có thể góp phần làm dịu cảm giác khó chịu tại các khớp bị ảnh hưởng.
Một số cách sử dụng phổ biến gồm:
Dùng lá tía tô đun nước uống hằng ngày.
Giã nát lá tía tô và đắp lên vùng khớp sưng đau.
Dùng nước lá tía tô để ngâm chân vào buổi tối.
Bổ sung lá tía tô vào các món ăn hoặc sử dụng dưới dạng bột theo hướng dẫn phù hợp.
Gừng không chỉ được biết đến với công dụng hỗ trợ tiêu hóa mà còn chứa nhiều hoạt chất có đặc tính chống viêm tự nhiên. Một số thành phần trong gừng được cho là có thể hỗ trợ giảm đau và cải thiện cảm giác khó chịu ở người mắc các bệnh lý xương khớp, trong đó có gout.
Người bệnh có thể áp dụng các cách sau:
Thêm vài lát gừng vào trà nóng để sử dụng hằng ngày.
Uống nước gừng pha mật ong với lượng phù hợp.
Ngâm chân bằng nước gừng ấm kết hợp với muối.
Giã gừng rồi chườm lên vùng khớp đau nếu da không có vết thương hở.
Bổ sung gừng vào bữa ăn hằng ngày với lượng vừa phải.
Theo y học cổ truyền, lá vối có tính mát và thường được sử dụng để thanh nhiệt cơ thể. Loại lá này còn chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Một số người lựa chọn:
Uống nước lá vối thay nước lọc.
Hãm lá vối như trà để sử dụng hằng ngày.
Đây là biện pháp hỗ trợ cần thực hiện kiên trì trong thời gian dài mới có thể nhận thấy sự thay đổi nhất định.
Lá lốt là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều bài thuốc dân gian nhờ đặc tính hỗ trợ giảm đau và chống viêm. Người mắc gout có thể tham khảo một số cách sử dụng như:
Ngâm chân bằng nước nấu từ lá, thân và rễ cây lá lốt.
Sắc lá lốt lấy nước uống.
Giã lá lốt cùng một ít muối rồi chườm lên vùng khớp bị đau hoặc sưng.
Bên cạnh việc điều trị và áp dụng các biện pháp hỗ trợ tại nhà, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình kiểm soát bệnh gout. Người bệnh nên ưu tiên những thực phẩm có lợi như:
Các loại trái cây tươi giàu vitamin và chất chống oxy hóa như táo, dâu tây, cherry.
Thực phẩm giàu vitamin C như ổi, dứa, cam, bưởi hoặc ớt chuông. Tuy nhiên, cần sử dụng ở mức hợp lý, tránh bổ sung quá mức.
Các nguồn đạm có hàm lượng purin thấp như thịt gà bỏ da, cá và một số loại thịt trắng khác.
Dầu ô liu và các loại dầu thực vật thay thế cho mỡ động vật.
Rau xanh và các loại củ quả giàu chất xơ giúp hỗ trợ quá trình chuyển hóa.
Uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ đào thải axit uric qua đường tiết niệu.
Có thể sử dụng trà xanh, sữa ít béo, trứng hoặc các sản phẩm từ đậu nành với lượng phù hợp.
Việc kết hợp chế độ ăn uống khoa học, duy trì cân nặng hợp lý và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ sẽ góp phần kiểm soát bệnh gout hiệu quả hơn, hạn chế nguy cơ tái phát các cơn đau cấp và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đọc đã hiểu rõ hơn bệnh gout là gì cũng như biết được người mắc gout cần hạn chế những loại thực phẩm nào để kiểm soát nồng độ axit uric trong cơ thể. Việc xây dựng chế độ ăn uống khoa học, hạn chế thực phẩm chứa nhiều purin, đồ uống có cồn và các chất kích thích sẽ góp phần hỗ trợ giảm nguy cơ tái phát các cơn đau gout hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu như sưng đau khớp, nóng đỏ hoặc đau nhiều về đêm, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra và điều trị kịp thời, tránh ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và khả năng vận động.
